Vietnam: informatie over reizen en vakantie, reisverhaal, reisverslag, info, foto's, Azië

Eenvoudige kost op Cat Ba

Vietnam reisverhaal: verslag van een reis door Vietnam

(Tekst en foto's: Jan Peter Wouters)

deel 1/2

Kreunend zet de trein zich weer in beweging. Oorverdovend bestijgen wij de verroeste brug over de rivier die het noorden van Ninh Binh begrenst. Langs de kade van de krachtcentrale liggen stalen schuiten met bergen kolengruis in het open ruim. Aan boord scheppen mannen in lompen het gruis op de lopende band. Het gitzwarte terrein rond de kade absorbeert al het licht en zindert in de hitte van de ochtendzon. Een stoomlocomotief staat even verderop als een zwarte schaduw doelloos te roken en te stomen. Aan de overzijde van de brug breekt de stad abrupt af en neemt het platteland het uitzicht over.

De rijst is geoogst en dorre stoppels steken uit de drooggevallen velden op. Witte koereigers wandelen behoedzaam door de overgebleven poelen, op zoek naar ingesloten prooi. Bijeen gebonden tot kleine schoven lagen de rijsthalmen een tijdje te drogen op de smalle dijkjes rond de velden. Nu worden de schoven verzameld en per kubieke meter achter op de fiets vervoerd. De boer loopt naast zijn vracht en bestuurt de fiets met een stok die aan het stuur is bevestigd. Op een centrale plaats wordt de rijst gedorst. Met stapbewegingen op een lang pedaal drijven de mannen de trommels met stalen lussen aan. In kleine bosjes worden de halmen tegen deze rondspinnende lussen geslagen, zodat de rijstkorrels worden afgerist. Achter de installatie hangt een zeil dat de gelanceerde rijst verzamelt. De kale halmen worden elders opnieuw te drogen uitgespreid. Zodra de halmen grondig zijn gedroogd worden zij rondom een hoge paal opgeslagen. De komende maanden kunnen de karbouwen met dit hooi worden bijgevoerd.

De mannen hebben gelooide gezichten. De vrouwen beschermen hun gezichten tegen de zon met een sluier die alleen hun ogen onder de conusvormige hoed vrij laat. De vrouwen hebben hun broekspijpen met repen stof stevig rond hun enkels dichtgebonden om te voorkomen dat parasieten via hun benen omhoog kruipen en zich in hun vagina nestelen. Onder barre omstandigheden verricht dit plattelandsvolk zwaar werk in ruil voor een kom rijst en wat zelf geteelde groente en vis. Hun kinderen worden niet gespaard en werken al vanaf jonge leeftijd op het land mee. Dit taaie, ondervoede volk heeft ervoor gezorgd dat Vietnam, nadat in de behoefte van de eigen bevolking is voorzien, 's werelds derde grote rijstexporteur is.

De Rode Rivier

Na in Hanoi van trein te zijn gewisseld, gaat mijn reis in oostelijke richting verder. Het land tussen Hanoi en de havenstad Hai Phong vormt het hart van de Rode Rivierdelta. De rivier ontspringt in de Chinese provincie Yunnan en stroomt bij Lào Cai het land binnen. De regen in het Hoang Lien Son-gebergte wast de grond van de hellingen en de rivier voert de mineraalrijke sedimenten verder naar de delta af. Het roestbruine slib ontleent zijn kleur aan de ijzeroxyde-houdende grond uit het gebergte en legt de rivier zijn onontkoombare naam op.

Parallel aan de spoorlijn loopt de oude asfaltweg naar Hai Phong. In samenwerking met een Japanse onderneming wordt deze weg verbreed. De bewoners van de slaperige lintbebouwing langs het traject zijn in rep en roer. De vispoelen en natte groentetuinen rond hun huizen worden leeggeschept en afgegraven tot een diepte van drie tot vier meter. Hak voor hak worden stevige blokken kleigrond losgetrokken die in manden langs de glibberige wanden van de bouwput omhoog worden gebracht. De mannen zijn met een glimmende laag klei overdekt en hun doorweekte kleding plakt als een tweede huid om hun gespierde ledematen. De putten worden gevuld met aangevoerd zand, dat met zware machines wordt aangestampt. Als extra verharding wordt een dikke laag steenslag op het zand gestort, dat met een wals tot een massieve funderingslaag wordt uitgerold. Het asfalt wordt in grote vaten op een houtvuurtje gesmolten. De vuile walmen die uit deze vaten opstijgen verwaaien al snel in de wind.

Deze gloednieuwe tweebaansweg moet de economische slagader tussen Hanoi en Hai Phong gaan vormen. Over deze weg rijden binnenkort vrachtwagens in konvooi, om de stroom containers met import- en exportgoederen te kunnen verstouwen. In Hai Phong meren containerschepen af om te laden of lossen en in Hanoi komen verschillende spoorlijnen bij elkaar, zodat de aan- en afvoer van containers uit en naar het binnenland verzekerd is. Natuurlijk had men in plaats van de wegverbinding de spoorlijn tussen Hanoi en Hai Phong kunnen verbeteren, maar dan liep Hanoi als overslagplaats een belangrijke bron van werkgelegenheid mis. Met het verbreden van al bestaande weg profiteren beide steden van deze nieuwste economische ontwikkeling. De bewoners van de lintbebouwing langs de oude weg heeft de voortuin moeten opofferen voor de vooruitgang. Tijdens het aanleggen van de weg heeft de plaatselijke bevolking de gelegenheid om iets bij te verdienen, maar hun profijt van deze nieuwe ontwikkelingen is van korte duur. Zodra de nieuwe weg voltooid is moeten zij het weer stellen met hun geringe inkomen uit de landbouw en losse arbeid.

Houtskoolvuurtjes

Voordat de trein Hai Phong binnen rijdt, passeren wij aangeharkte bedrijfsterreinen en fonkelnieuwe industriële loodsen en kantoren aan de rand van de stad. Naarmate wij dieper in de stad doordringen, kruipen de huizen dichter naar de spoorlijn toe. Uiteindelijk stampt de trein op minder dan een meter afstand langs keukens en wasplaatsen aan de achterzijde van de kreupele woningen langs het spoor. Etensluchten en de rook van houtskoolvuurtjes dringen de trein binnen. Een kind in een teil wordt door zijn moeder schoon geschrobd, gadegeslagen door wagonladingen nieuwsgierige ogen. Wij passeren de rustende treinstellen op het rangeerterrein en komen in het hart van de stad krijsend tot stilstand.

Buiten het station staan de xi clo-nozems en Hondaduivels elkaar ruw te verdringen. Een man van middelbare leeftijd torent kalm boven het wriemelende kluwen uit. Konh verdoet zijn tijd niet met loven en bieden; recht op de man af noemt hij zijn prijs en stelt mij voor om naar een rustig hotel te fietsen. Nadat hij mij bij het hotel heeft afgeleverd, spreken wij af dat hij mij de volgende ochtend om zes uur komt afhalen.

Een rustig hotel is niets teveel gezegd, het personeel is ver uit in de meerderheid. Meisjes in witte blouses en korte zwarte rokken zitten rond de glazen tafel in de lobby en spelen kaart. Zij maken zich nergens druk om, en nog het minst om hun gasten. Het verbaast mij dan ook niet dat ik op de gang naar mijn kamer op een in plastic gewikkelde, nog opgetuigde, kunststof kerstboom stuit. Naar het op het plastic verzamelde stof te oordelen is de kerst van het afgelopen jaar overgeslagen.

De volgende ochtend staat Konh triomfantelijk op zijn vracht te wachten. Ik hijs mijzelf in zijn laadbak en geniet van de frisse ochtendnevel die op mijn gezicht neerslaat terwijl wij door de nog stille straten van Hai Phong dwalen. Konh babbelt opgewekt in het Vietnamees en ik hum instemmend wanneer ik een woord herken.

Veerboot

De veerboot naar het eiland Cat Ba vaart eerst een flink stuk van een van de delta-armen van de Rode Rivier af, voordat het de zee op vaart. Roestige schepen en kranen aan de kade langs deze waterweg wachten geduldig op de goede tijden die op komst zijn. Vroegtijdig oud geworden Russische schepen liggen eenzaam en verlaten afgemeerd. Een gloednieuw overslagbedrijf is druk in de weer met het lossen van een containerschip. De containers worden op de kade als enorme blokken op elkaar gestapeld. De waterweg verbreedt zich en spoelt aan op roodbruine slikken.

De zee doemt op en aan de horizon verschijnen de grillige contouren van het groene Cat Ba. Aarde, lucht en water vormen zich tot een onontwarbaar geheel. De veerboot is nog maar net buitengaats wanneer wij een zandplaat aandoen die moet doorgaan voor een eiland. De betonnen steiger is het hoogte punt van dit kwetsbare land. Een onverhoedse vloedgolf is voldoende om de wrakkige bebouwing en alle leven van de zandplaat in zee te spoelen. Koopvrouwen hurken op de kop van de steiger neer. In platte schalen van gevlochten riet ligt hun handel uitgestald: kauwgom, sigaretten en lekkernijen van kleefrijst gestoomd in bananenbladeren. Tussen de vrouwen op de steiger en de passagiers aan boord wordt druk heen en weer geroepen.

Met hun omgekeerde punthoeden reiken de vrouwen hun koopwaar aan en nemen zij de betaling in ontvangst. Een vrouw slingert tussen de voetgangers door de steiger op en zet haar fiets tegen de lage ommuring. Aan het stuur hangen bosjes willoze duiven. Het donkere verenpak van de spichtige duiven glanst in de zon, maar hun snavels wijzen gelaten naar de grond. Alleen wanneer zij van het stuur worden getild, komen zij kortstondig tot leven. De klapwiekende boeketten vinden bij de huiswaarts kerende bewoners van Cat Ba gretig aftrek. In een mum van tijd is zij door haar handel heen.

Zodra de nieuwe passagiers aan boord zijn en de laatste gaatjes in het laadruim opgevuld, worden de trossen losgegooid. Langzaam maken wij ons van de zandplaat los en laten ons op de cadans van de lange deining meevoeren. Al snel varen wij langszij Cat Ba. Het vroege licht werpt lange schaduwen over de steile hellingen. Platte schuiten van riet en pek bewegen zich schichtig voort in de luwte van de loodrecht uit zee oprijzende wanden. Wij varen in zuidelijke richting en na een half uur lijkt het eiland af te brokkelen. Her en der steken pokdalige rotspartijen uit het water op, langs de waterlijn diep uitgehold en op de top weelderig begroeid. Zeewouen scheren rakelings langs de scherpe randen van deze kolossale rotsbrokken. Even later ronden wij de zuidpunt en varen de schoot van het eiland binnen. In deze natuurlijke haven vinden honderden schepen beschutting tegen de nukken en grillen van de golf van Tonkin.

Slaperig vissersdorp

Oorspronkelijk was het gelijknamige dorp Cat Ba een slaperig vissersdorp waar alleen de eilandbewoners iets te zoeken hadden. Met de opbrengsten uit het regenwoud en de visserij, de eigen landbouwgronden en zoetwaterbronnen kon de bevolking in de eigen levensbehoeften voorzien. Het regenwoud werd tot nationaal natuurpark uitgeroepen en ontpopte zich, samen met het pittoreske vissersdorp en de bonte verzameling schepen in de haven, tot een belangrijke toeristische trekpleister.

Twee jaar geleden troffen de spaarzame toeristen bouwvallige hotels aan en viel er na zonsondergang niet meer te beleven dan dronken worden in de donkere, bedompte hotelkamer. Inmiddels is daar verandering in gekomen. Zodra het duister invalt worden de dieselgeneratoren aangeslingerd om in elektriciteit te voorzien. Lichtreclames wijzen de toeristen de weg naar de talloze restaurants en karaokebars. Familieleden van overzee hebben kosten noch moeite gespaard en investeerden met gulle hand in hotels en restaurants. Het overvloedige aanbod en de Vietnamese kopieerzin hebben er voor gezorgd dat de hotelovernachtingen een schijntje kosten en de karaokebars voornamelijk de lokale jeugd te verwerken krijgen. Deze jeugd heeft niet veel te verteren en houdt het gemakkelijk een hele avond vol op een pot thee en twee sigaretten.

verder naar "Eenvoudige kost op Cat Ba" deel 2