KENIA: De Lunatic Express

(Tekst en foto's: Bert Taken)

deel 2/2

Een veilig vervoermiddel

De volgende dag staat op perron drie mijn trein gereed. Voor het raam van mijn coupé zie ik een kaartje met mijn naam staan. Er bevindt zich een wasbakje met stromend water in het eersteklas compartiment. Het ziet er redelijk schoon uit. Twee dunne deurtjes scheiden mij van de naastliggende coupé. Om 18.00 uur zet de trein zich langzaam in beweging voor de ongeveer 350 kilometer lange en 14 uur durende boemelreis naar Kisumu. Buiten zie ik de sloppenwijken van Nairobi aan mij voorbij gaan: kilometerslange beelden van bouwsels van afvalhout en roestige golfplaten.

Het uitzicht is deprimerend, maar de vele kinderen langs het spoor zijn zonder uitzondering vrolijk; ze lachen voortdurend en roepen en zwaaien naar de treinreizigers. Het leven in de kleine dorpjes speelt zich vaak op enkele meters van het spoor af. Op diverse marktjes proberen kale Masai-vrouwen met kleurige sieraden hun plastic mandjes of aardewerk te slijten. Af en toe zie ik een statige Masai-man, gewikkeld in een bloedrode omslagdoek, met grote, langzame passen en een lange stok over een heuvellopen om zijn vee in de gaten te houden. De schemering gaat razendsnel over in duisternis zodat ik slechts kortstondig kan genieten van de live-uitvoering van de 'African sunset'. Met de landkaart op schoot probeer ik nog de namen van de diverse stadjes te achterhalen: Kikuyu, Rironi, Limuru. De wat grotere plaatsen als Naivasha, Nakuru en Kericho zal ik echter pas midden in de nacht passeren.

Later op de avond komt Stanley het bed opmaken. Het donkere gezicht van de steward contrasteert sterk met het witte kostuum dat hij draagt. Hij vertelt dat de trein het veiligste vervoermiddel is in Kenia. Vooral 's nachts is het niet verstandig om in een auto rond te rijden. Het aantal dronken chauffeurs is relatief groot. Buiten de stad zijn de dronken chauffeurs gemakkelijk te herkennen. Wanneer een tegenligger voortdurend rechtdoor rijdt, is de chauffeur dronken. Rijdt de chauffeur voortdurend zigzaggend, dan is de chauffeur nuchter.

De wegen zitten namelijk vol kuilen, die alleen door een nuchtere chauffeur worden opgemerkt en vermeden. Een chauffeur die een ongeluk met dodelijke afloop veroorzaakt, is zijn leven niet zeker. Algemeen wordt aangeraden om gelijk door te rijden en naar de politie te gaan. Stanley kent veel gevallen van gestenigde chauffeurs, die zich niet onmiddellijk uit de voeten hadden gemaakt. Ik vraag hem maar niet wat er met de treinmachinist en de stewards gebeurt wanneer de trein een aanrijding krijgt.

Nog een tijdlang probeer ik in het zwakke schijnsel van de maan contouren van giraffen, gnoes en zebra’s te ontdekken, maar het geschommel van de trein wiegt mij toch langzaam in slaap. De volgende ochtend word ik omstreeks 7.00 uur gewekt door een Chinees muziekje. Het is inmiddels al licht. Tijdens het aankleden heb ik moeite met het manoeuvreren in de kleine beschikbare ruimte. Op een gegeven moment verlies ik mijn balans en blijkt een klein duwtje voldoende om de beide dunne deurtjes naar het naastliggende compartiment te openen. Plotseling sta ik op het territorium van mijn Afrikaanse buren. Gelukkig is er niemand aanwezig. Haastig probeer ik de deuren weer te sluiten, maar de minieme schroefjes, die uit de scharniertjes zijn gerukt, zijn onvindbaar.

Hoe moet ik nu aan mijn buren, die misschien even aan het ontbijten zijn, uitleggen waarom ik uitgerekend tijdens hun afwezigheid per ongeluk kom binnenvallen? Ik herinner mij de krantenartikelen over inbrekers die gelyncht worden. Op het hoogtepunt van de paniek komt Stanley mij een eenvoudig ontbijt brengen met thee, toast, jus d'orange en een waterig gebakken eitje. Na een uitbundige lachbui vertelt hij dat hij mijn ongerustheid kan begrijpen, maar dat de buren al bij het vorige station zijn uitgestapt.

Vraatzuchtige vissen

Het is heet en vochtig in Kisumu. De stad was de belangrijkste Keniase haven aan het Victoriameer, maar raakte sinds de zeventiger jaren in verval toen de handel met Uganda en Tanzania stokte. De mensen hebben op het land te lijden van de malaria en in het water van de bilharzia. Ik loop naar het centrum van Kisumu en neem mijn intrek in Hotel Royale; een vaalwit 'vergane glorie'-hotel met oude, houten paneeldeuren, hardhouten vloeren en een klamboe boven het bed.

Ik huur een taxi om een aantal plaatsen in de omgeving te bekijken. De chauffeur lijkt niet te begrijpen wat ik daar te zoeken heb en beschouwt mij als een 'lunatic tourist'. Meestal kunnen we slechts stapvoets rijden over de abominabel slechte wegen. Ik kijk een poosje bij Dunja naar de vissers en zie hoe ze enkele nijlbaarsen aan wal brengen. Ze klagen over de visstand in het meer. In :je vijftiger jaren werd de vraatzuchtige nijlbaars in het meer uitgezet waardoor bijna alle inheemse, kleinere vissoorten verdwenen en de algen ongeremd konden groeien.

De typisch Afrikaanse markt van Kisumu ontbreekt duidelijk op het wensenlijstje van de modale toerist. Ik koop er wat vers fruit. De vele vrouwen in prachtig gekleurde gewaden dragen alle koopwaar (zoals plastic matjes, gedroogde vis, sisal tassen) in manden op hun hoofd. Een aantal dagen geleden in het River Road gebied in Nairobi voelde ik mij enigszins ontheemd. Tussen alle zwarten zag ik slechts één blanke en dat was mijn evenbeeld die ik in het spiegelende glas van een Tusker bier-reclame zag. Hier op je markt ontbreekt zelfs een spiegelend oppervlak.

Algemene landeninformatie KENIA
De republiek Kenia ligt in het oosten van Afrika en grenst aan Ethiopië, Somalië, Soedan, Tanzania en Oeganda. Op 12 december 1963 werd het land onafhankelijk (van Engeland). De bevolking van ruim 28 miljoen mensen bestaat uit vele etnische groeperingen, zoals onder andere de Kikuyu (22%), Luhya (14%), Luo (13%), Kalenjin (12%) en Kamba (11%). De meeste mensen zijn protestant, rooms katholiek of hangen een traditionele natuurgodsdienst aan. Aan de kust woont nog een moslim minderheid. De gemiddelde levensverwachting is ongeveer 54 jaar. De totale oppervlakte bedraagt ruim 580.000 vierkante kilometer en het hoogste punt is de Mount Kenia met 5200 meter. De meeste mensen die het land bezoeken, komen voor een luie vakantie op een zonnig palmenstrand (omgeving Mombassa of Malindi) of een safari in één van de wildparken. Zij zijn soms bereid om veel geld neer te tellen om een foto te mogen maken van een 'authentieke Masai krijger', die in de buurt van de toeristencentra poseert, omdat dit past bij het wilde, exotische beeld dat men van het land heeft. Die mensen zien in het centrum van Nairobi en in toeristencentra langs de kust echter veel grote banken en hotels, waardoor de indruk zou kunnen ontstaan dat het land redelijk welvarend is. De contrasten in het land zijn erg groot. Buiten deze plekken zijn veel krottenwijken te vinden en leeft de bevolking in tamelijke armoede. Maar de boeren op het land, de theepluksters in de Rift-vallei en de kleine winkeliers in dorp en stad zijn veel representatiever voor de keniaanse bevolking. Zij doen hun best te overleven, zijn nieuwsgierig en vriendelijk.
De munteenheid in Kenia is de shilling (Ksh).
Zowel het Kiswahili als het Engels zijn officiële talen. Het is daardoor vrij gemakkelijk om met de lokale bevolking een gesprekje in het Engels te voeren.

Klimaat
Kenia ligt vlakbij de evenaar. Daardoor is het gedurende het gehele jaar een constant zonnig klimaat. In de hogere gelegen gebieden, zoals in de buurt van Nairobi, kan het 's nachts redelijk afkoelen. Zowel in de lente als in de herfst kent het land een regentijd. Gedurende deze tijd valt er af en toe een flinke bui. Aan de kust is het in januari /februari vochtig heet. Langs het Victoriameer is gedurende het gehele jaar vochtig warm.

Vervoer
Het totale spoorwegennet heeft een lengte van 2652 kilometer en bestaat geheel uit smalspoor (een meter breed). Er rijden treinen op slechts enkele trajecten (Mombassa-Nairobi en Nairobi-Kisumu).
Treinen rijden alleen 's nachts zodat je nooit eens een keer overdag van het uitzicht uit de trein kunt genieten. Slechts zo'n 15% van alle wegen is verhard. Grote bussen rijden naar alle plaatsen, maar ze zijn langzaam en overvol. Sneller gaat het met matatu's : (meestal Nissan-busjes), waar veel te veel mensen worden ingepropt. De matatu-chauffeurs hebben een nogal slechte reputatie omdat ze hard en roekeloos rijden. In de hoofdstad Nairobi rijden veel traditionele Engelse taxi's, maar ze zijn nogal prijzig.

Verblijf
Aan de oostkust zijn veel, vaak prijzige hotels. In de rest van het land is het aantal hotels niet echt groot. Over het algemeen zijn het of dure luxe hotels of goedkope, soms niet al te schone hotelletjes. Redelijke middenklasse hotels zijn schaars. In wildparken kun je overnachten in luxe lodges met zelfs voor westerse begrippen forse prijzen, maar ook eenvoudig kamperen tijdens een campingsafari.

Eten en drinken
De keniaanse keuken geniet geen wereldfaam. De meest favoriete maaltijden in de eenvoudige restaurants zijn 'fish and chips' of kip. Een apart nationaal gerecht is 'ugali', een stevige, dikke maïspap. Er zijn veel indiase restaurants waar je goede, redelijk geprijsde thali of tandoori gerechten kunt krijgen. In de wildparken betaal je ruime westerse prijzen voor de maaltijden in de lodges. Een aparte eetervaring is Carnivores, een restaurant vlak buiten Nairobi, waar je een all-you-can-eat-buffet krijgt. En dat houdt o.a. in: voorafje, soep, zebra, krokodil, impala, giraf, etc., ijs, cappuccino. Vruchtensappen, bijvoorbeeld passievruchten, zijn heerlijk en overal verkrijgbaar. Het lokale bier, onder andere Tusker, is prima.

Veiligheid
Net als in alle grote steden van de hele wereld is het af te raden om 's avonds of 's nachts in de donkere volkswijken rond te lopen. Heel af en toe komt het voor dat een busje of auto in een wildpark wordt aangehouden en beroofd. Corruptie is alom aanwezig. Om de paar jaren zijn er wel weer ongeregeldheden omdat de bevolking genoeg heeft van de corrupte overheid. Raadpleeg eventueel reisbureau of ambassade hoe de toestand in het land is.