Tempels, tuktuks en toeristen

Thailand reisverhaal: verslag van reiservaringen door Thailand 1990

(tekst en foto's: Bert Taken)

deel 1/6

HISTORIE

Het Thaise volk wordt in de vroege middeleeuwen door de Mongolen uit zuid-China naar het zuiden verdreven. In de dertiende eeuw wordt door hen het rijk van Sukhothai gesticht.
In de veertiende eeuw wordt Sukhothai veroverd door het rijk van Ayutthaya uit het zuiden. Dit nieuwe, machtige koninkrijk verslaat het Khmer-rijk in Cambodja en verovert gebieden op de 'eeuwige vijand' Birma. Er worden vele oorlogen gevoerd tegen het noordelijke Chiang Mai.
In de zestiende kwamen de eerste Europeanen, in de vorm van Portugezen, om handel te drijven met Ayutthaya. In 1569 wordt Ayutthaya veroverd door de Birmezen en de koning Naresuan wordt meegevoerd. Na enkele jaren weet de koning te ontsnappen. Hij vlucht terug naar Ayutthaya, formeert een nieuw leger en verslaat de Birmeze bezetters.
Aan het eind van de zeventiende eeuw drong de Griekse intrigant Phaulkon door aan het hof van koning Narai. Allerlei verwikkelingen eindigen uiteindelijk met de dood van de Europeanen en Siam bleef daarna anderhalve eeuw gesloten voor westerlingen. De stad Ayutthaya ontwikkelt zich tot een schitterende wereldstad, waarbij Londen en Parijs boerengehuchten lijken.
In 1767 wordt Siam weer eens veroverd door Birma. De stad Ayutthaya wordt ingenomen en volledig verwoest. Generaal Taksin weet met enkele honderden manschappen te ontsnappen. Hij vergroot zijn leger en weet in het zuiden Bangkok te veroveren. Hij wordt tot koning uitgeroepen en roept Bangkok tot de nieuwe hoofdstad uit. Grote gebieden worden vervolgens weer heroverd. Taksin krijgt last van hoogmoedswaanzin en wordt ter dood gebracht door zijn opvolger Raman I. Tijdens zijn regering, en die van zijn opvolgers Raman II t/m VII, wordt het rijk uitgebreid en vindt er een nieuwe bloei plaats op het gebied van wetenschap en cultuur. Er vindt langzaam weer een toenadering plaats tot de westerse wereld.
In 1932 vindt er een militaire staatsgreep plaats. Het land wordt een constitutionele monarchie. In 1939 wordt de naam Siam veranderd in Thailand ('thai' betekent 'vrij'). In de tweede wereldoorlog sluit Thailand een pact met Japan.
Na de mysterieuze dood van Raman XIII bestijgt koning Bhumipol als Raman IX de troon. Hij ontpopt zich als een sociaal betrokken koning die zeer 'goodwill' bij de bevolking krijgt. In 1963 vindt er weer een miltaire staatsgreep plaats, die na hevige studentenonlusten in 1973 weer ongedaan wordt gemaakt. Sinds die tijd zijn er nog enkele bloedeloze militaire coups, die steeds falen wanneer koning Bumiphol er zijn goedkeuring niet aan geeft.
Door een zeer 'buigzame' opstelling is Thailand altijd gevrijwaard gebleven van koloniale overheersing.

BANGKOK 1

"Thailand, the most exotic country in Asia, golden places and smiling faces!". Maandenlang heeft Super Channel een half uur durende reclamespot van de Tourism Authority of Thailand (TAT) en Thai Airways uitgezonden onder de titel Thailand Panorama. Blijkbaar dienen de uitzendingen om welgestelde Amerikaanse en Duitse toeristen aan te trekken want de volledig verzorgde vakanties van de Royal Orchid Holidays ("everything is arranged for you by experts") tonen beelden van in gelukzaligheid badende toeristen, in de watten gelegd door mooie hostesses en nippend aan een exotische cocktail. Het daglicht dringt inmiddels al door op mijn kamer in het guesthouse in het noorden van de wijk Banglamphu en ik heb nog maar weinig geslapen.

Wanneer ik de plafondventilator uitschakel is het onmiddelijk drukkend heet op mijn kamer. Schakel ik echter de ventilator aan dan houdt het voortdurende gebrom en gezoef mij uit de slaap. Ik maak een vroege wandeling door de stad en zie naast vrijwel elk huis een klein phi-huisje (geestenhuisje) staan, ter grootte van een vogelhokje en in de vorm van een tempeltje. Door dit huisje zo mooi mogelijk te maken bereikt men dat de geesten dit huisje gaan bewonen, waardoor het eigen huis vrij van geesten wordt.

Ongeveer 95% van de Thaise bevolking is boeddhist en oude gebruiken, zoals geestenverering, worden nog steeds in stand gehouden. Ik passeer een rij monniken op hun bedeltocht. In hun armen houden ze een kruik met een deksel. Ze worden opgewacht door mensen die ter begroeting een 'wai' maken en hen voedsel aanreiken. De monnikken nemen de giften zonder een spier te vertrekken aan en leggen het deksel weer op de kruik. De mensen bedanken de monnikken omdat zij daardoor goede daden kunnen verrichten.

DE WAI Als begroeting geeft men elkaar in Thailand geen hand. In plaats van het 'handen schudden' gebruikt men de 'wai'. Daartoe vouwt men de handen samen voor de borst en maakt een lichte buiging. De 'wai' drukt ook eerbied en respect uit. Hoe hoger de handen voor het lichaam worden gevouwen en hoe dieper men buigt, deste groter is het respect dat men uitdraagt. In principe maakt degene met de laagste sociale status de eerste 'wai'. Wanneer het verschil in status zeer groot is, wordt de 'wai' slechts beantwoord met een hoofdknik of een glimlach.

De echte naam van Bangkok luidt: "Krungthep mahanakhonbowornratanakosin mahintarayudyayamahadilok ponoparatanarajthaniburi romudomrajniwesmahasatarnamorn pimarnavatarsatitsakatti yavisanukamphrasit". Iedere Thai kort deze glorieuze opsomming van kwaliteiten af tot Krung Thep: de stad van de engelen. Alleen de westerlingen noemen de stad Bangkok. De stad wordt gekenmerkt door de alom aanwezige geur: een mengsel van etensluchten en uitlaatgassen. Van 's morgens vroeg tot 's avonds laat lijkt de ene helft van de stad op straat eten klaar te maken voor de andere helft. De pittig zoete lucht is afkomstig van een assortiment eten dat elk voorstellingsvermogen te boven gaat: geroosterde eenden, krabben, garnalen, saté, kokossoep, geroosterde kevers, gedroogde inktvissen, kleine taco's, enzovoort. Aan de hoeveelheid fruit komt bijna geen einde: aardbei, ananas, appel, banaan, cantaloupe, doerian, gandaria, granaatappel, grapefruit, guave, jujube, kokosnoot, lychee, mango, papaya, pomelo, ramboetan, sinaasappel, stervrucht, tamarinde, watermeloen. Al het eten wordt bereid en geconsumeerd op het trottoir, terwijl stinkende toek-toek's en stadsbussen inktzwarte rookwolken de lucht inblazen. De vele éénrichtingswegen in de binnenstad zijn volledig overbezet zodat de auto's de laagste gemiddelde snelheid ter wereld hebben.

Op veel plaatsen in Bangkok worden overtredingen van de merkenwet oogluikend toegestaan. Ik loop langs een aantal kraampjes met T-shirts en broeken met de opdruk Chanel, Fido Dido, Benetton, Boss of Calvin Klein. Er ligt ook een kartonnen doos met Lacoste-labels, maar dit merk is blijkbaar niet meer zo trendy. Een andere kraam heeft zich gespecialiseerd in horloges van de merken Rolex, Christiaan Dior, Gucci en Cartier. De verkoper geeft gelijk toe dat het vervalsingen zijn.

Naast mij heeft een Amerikaanse vrouw van middelbare leeftijd als een raaf een aantal glimmende namaak-Rolexen bij elkaar gescharreld en zegt tegen de verkoper: "Remember me? I was here yesterday. Make a good price for me!". Nou, dat wil de verkoper maar al te graag! Genereus biedt hij een quantumkorting van tien procent aan op een bedrag dat het viervoudige bedraagt van de werkelijke prijs. Hij tikt het bedrag in op zijn rekenmachine en toont het de Amerikaanse. Zij accepteert het met enige trots, in de veronderstelling dat ze toch maar even het onderste uit de kan heeft gehaald bij de prijsonderhandeling.

Verder struikel ik over de kraampjes met cassettes. Alle populaire muziek van de hele wereld is verkrijgbaar op illegaal gekopieerde cassettes voor een prijs van 20 à 30 baht (? 1,60 à ? 2,40). Een cassette van een populaire Thaise band blijkt echter 70 baht te kosten. Op mijn vraag of ze voor mij geen goedkope kopie kunnen maken antwoordt de verkoper met een pijnlijke glimlach, "No sir, this is Thai!". Ook de meest recente bioscoopfilms zijn op video verkrijgbaar voor een bedrag van 150 baht. Als enige informatie is in de regel een iets onscherpe foto van het oorspronkelijk affiche bijgevoegd.

Een van de snelste middelen van vervoer is die over het water. De Chao Praya rivier, een brede, modderkleurige stroom door het westen en zuiden van Bangkok, is verbonden met een stelsel van kanalen (klongs). In de buitenwijken staan de klongs vol met teakhouten paalwoningen, vaak in abominabele staat van onderhoud. Alle activiteiten zoals wassen, spelen, transport en afvoer vinden via het water plaats.

Tussen de Phra Nang Klao brug in het noorden en de Krung Thep brug in het zuiden wordt een lijndienst over de Chao Praya rivier onderhouden door de Express River Taxi ("Rua Duan"). Het ongeveer 25 km lange traject kent 16 tussenhaltes ("Tha's"). Vaak lijken de boten de haltes gedachteloos voorbij te snellen tot ze, net op tijd, hun fout inzien en alsnog achteruit varend kort aanleggen. De bootsjongen blaast indringend en gehaast op een fluit ten teken dat de mensen op de kade en op het dek enkele seconden de tijd krijgen om van plek te veranderen. Enige aarzeling betekent dat men een nieuwe kans krijgt bij de volgende boot of bij de volgende kade.

Ik besluit uit te stappen bij de halte Tha Chang om de beroemde Wat Phra Kaew tempel te bezoeken. Een dozijn touroperators met diverse boottochten kan ik me nog van het lijf houden, maar de toek-toek chauffeur Nguy blijkt een onneembare hindernis. De voormalige Laotiaan biedt mij een rondrit van anderhalf uur langs een drietal tempels aan voor een bedrag van 20 baht (ongeveer ? 1,60). Hij vertelt dat het zijn vrije dag is, maar hij wil graag wat geld bijverdienen voor zijn zieke gezin en zijn kennis van de Engelse taal verbeteren. Eigenlijk moet ik hem negeren vanwege zijn zeer slechte smoes, maar ik word nieuwsgierig naar de adder onder het gras.

Ik neem plaats op de achterbank van de tuk-tuk en Nguy stort zich onverschrokken in het verkeer. De meeste toek-toek chauffeurs moeten inmiddels een zo hoge concentratie lood bezitten, dat ze niet meer ongemerkt een metaaldetector kunnen passeren of een röntgenfoto kunnen laten maken.

Op de meeste tweebaanswegen rijden drie à vier rijen auto's, bestuurd door assertieve Thais, die de jarenlange "struggle for life" op de weg hebben overleefd. Desondanks weet Nguy zich, al zigzaggend, een weg te banen tussen de auto's door en schroomt hij niet om regelmatig gebruik te maken van de andere weghelft en vlak voor het tegemoetkomende verkeer weer terug te schieten naar de juiste baan. Zelfs tijdens de meest riskante inhaalmanoeuvres keert hij zich om en probeert in een gebrekkige mengvorm van Thais en Engels enige uitleg te geven over de bezienswaardigheden onderweg. Daarbij verwisselt hij consequent de letters l en r, zodat hij zijn arme gezin "poel femmerie" noemt en zichzelf toch wel "velly crever" vindt. Meestal knik ik heftig en roep overtuigend "yes, yes!" zodat hij weer enkele tellen op de weg let.

Na de eerste tempel stoppen we bij het Government House: een grote winkel waar kwalitatief goede, maar dure artikelen als zijde en sieraden worden verkocht. "Aha!", denk ik, "dat is dus de adder onder het gras!". Nguy kan blijkbaar mijn gedachten lezen want hij benadrukt onmiddellijk dat ik niets hoef te kopen. Hij blijkt gratis benzine te krijgen voor elke klant die hij bij de winkel aflevert. Maar ik hoef niets te kopen, ik hoef alleen maar een aantal minuten, quasi geïnteresseerd, rond te kijken. Nguy wijst naar mij en zegt: "Now, you, take my time.". Wanneer ik bedenkelijk kijk herhaalt hij wat luider: "You, take my time!".

Ik begrijp nog steeds niet wat hij bedoelt, maar dring niet verder aan omdat hij toch dezelfde zin met nog meer stemverheffing zou herhalen. Ik neem aan dat het nu de bedoeling is dat ik op mijn gemak de winkel ga bekijken, stap daarom uit en loop naar binnen. Volgens instructie maak ik met gespeelde belangstelling een rondgang langs het gehele assortiment en keer na ongeveer tien minuten weer terug naar de ingang. Daar blijkt de vrolijke spraakwaterval Nguy te zijn getransformeerd in een norse zwijger.

Ik stap in de toek-toek, Nguy rijdt met een onweersgezicht weg en stopt om de hoek. Hij stapt uit en roept: "You, why don't you take my time? I told you, take my time!". Ik heb blijkbaar niet het juiste protocol gevolgd, waardoor hij zijn gratis benzine is misgelopen. Ik probeer nog het een en ander recht te zetten en te verklaren, maar hij draait zich om met een opgeheven hoofd. Dit valt niet meer goed te maken! Nguy weigert nog verder te rijden en is de eerste en enige persoon die ik zijn zelfbeheersing heb zien verliezen. Iedere Thai heeft als motto "Mai pen rai" (maak je niet druk) en weet dat op overtuigende wijze in de praktijk te brengen. Ik besluit me niet druk te maken en laat me door een andere toek-toek naar mijn oorspronkelijke bestemming, de Wat Phra Kaew tempel, brengen.

Dit indrukwekkende, maar op de rand van kitsch balancerende gebouwencomplex vol bladgoud, spiegeltjes en mozaïkwerk lijkt rechtstreeks uit een sprookje van 1001 nacht te stammen. Ik loop langs de bloemenmarkt van Therawat Market naar de Tha Tewes aan de Chao Praya. Langs de kade liggen verschillende boten met restaurants. Ik neem de eerste de beste boot en ga aan een tafeltje zitten. Een serveerster in een donkerblauwe, nauwe sarongs komt met kleine dribbelpasjes naar mij toegelopen: "Can I help you, sir?"

Ik word verrast door de donkerhese stem, die minstens een octaaf lager klinkt dan ik verwacht had. Ik bekijk het glimlachende gezicht eens goed en zie dan pas dat het een travestiet is. Ik knik glimlachend terug en bestel een mekong-whisky. Wanneer ik de rest van het bedienend personeel bekijk, zie ik dat ongeveer de helft travestiet is. Ze dragen dezelfde kleding als hun vrouwelijke collega's, lopen op dezelfde wijze, hebben een redelijk gevulde bh en zijn alleen iets meer opgemaakt. Het is een aangename verrassing om te zien hoe ze gewoon geaccepteerd worden door de Thaise gasten. Complete gezinnen met kinderen converseren met het personeel alsof het de gewoonste zaak van de wereld is. Wat een heerlijk, tolerant land is dit!

Even later wordt mijn whisky gebracht en een vingerkommetje met jasmijnbloemen op mijn tafel gezet. Op de tafel naast mij schenkt de serveerster/serveerder een mix van bier met cola in. Overal bestaat het eetbestek uit enkel een lepel en een vork. Het vlees wordt meestal in kleine stukjes geserveerd, zodat een mes overbodig is. Ik bestel een willekeurige soep en vis. De soep wordt even later opgediend met stokjes. Verbaasd vraag ik mij af hoe ik die soep met stokjes naar binnen moet krijgen. Ik buig me voorover en neem een klein slokje uit de kom. Het volgende ogenblik lijken mijn mond en lippen bewerkt te worden met scheermessen en vlammenwerpers. Mijn god, de soep is een puur peperextract! Ik veeg mijn lippen af aan het servet en zoek wanhopig naar een blusmiddel.

De Mekong-whisky is niet erg geschikt en daarom doop ik mijn lippen in het vingerkommetje met jasmijnwater. Mijn mond raakt gevoelloos en opgezwollen zoals na een pijnstillende injectie bij de tandarts. Gelukkig zie ik aan een andere tafel hoe men alleen de stukjes kip, vis en groente uit de soep haalt. Na enkele minuten beginnen mijn smaakpapillen zich weer enigszins te herstellen van de aanslag, zodat ik weer enig onderscheid kan maken tussen de stukjes kip, vlees en groente. Aan de tafel naast mij vult de serveerster/serveerder de mix van bier en cola weer aan. Ik bestel een koffie en geniet nog een poosje van de zwoele zomeravondsfeer op de boot.

verder naar "Tempels, tuktuks en toeristen" deel 2